Serwis Pomoc Dziecku

Strona główna » Aktualności » Dla specjalistów

Wiadomość archiwalna

Ocena funkcjonowania ucznia z upośledzeniem umiarkowanym, znacznym i głębokim

Wielospecjalistyczna ocena funkcjonowania osób z niepełnosprawnością intelektualną stopniu umiarkowanym, znacznym, głębokim i konstruowanie indywidualnego programu edukacyjnego.

Lidia Klaro – Celej

Doradca metodyczny w zakresie edukacji

osób z niepełnosprawnością intelektualną w stopniu

umiarkowanym, znacznym, głębokim m. st. Warszawy

Warszawskie Centrum Innowacji Edukacyjno -Społecznych i Szkoleń

 ul. Hoża 88

l.klaro-celej@wp.pl

 Każda osoba z niepełnosprawnością intelektualną jest inna, każda ma szczególne możliwości i potrzeby psychofizyczne, każda ma szczególne predyspozycje, ograniczenia, mocne i słabe strony, zainteresowania.

Mimo, że często spotkamy się z taką sytuacją, że będziemy mieli dwoje uczniów z określonym w orzeczeniu

 PP-P takim samym stopniem niepełnosprawności intelektualnej, okaże się, że każda z nich funkcjonuje zupełnie inaczej, inaczej będzie się rozwijać. Z pedagogicznego punktu widzenia, każda sytuacja, w jakiej był i w przyszłości znajdzie się taki uczeń, wpływa na jego rozwój. Wszystko, co otacza osobę niepełnosprawną jest istotne. Środowisko, w jakim przebywa uczeń, czas i sposób stymulowania rozwoju dziecka, umiejętności i osobowość nauczyciela, stosowane metody, formy pracy, wykorzystywane środki dydaktyczne, organizacja i planowanie zajęć, współpraca z rodziną dziecka - to wszystko ma wpływ na to, jak będzie w przyszłości funkcjonować osoba z niepełnosprawnością intelektualną.

 Chciałabym, aby każdy, kto wspiera te osoby, pamiętał o takich uwarunkowaniach.

Poniżej przedstawiam tabelę możliwości edukacyjnych osób niepełnosprawnych intelektualnie z podziałem na stopnie niepełnosprawności intelektualnej, ale nie oznacza to, że wszyscy uczniowie tak samo funkcjonują, nie oznacza to również, że osoby z niepełnosprawnością intelektualną to „ wieczne dzieci”, którym serwuje się niezależnie od wieku metrykalnego infantylną, nieadekwatną edukację, które nie mogą decydować o sobie, które nie mogą dokonywać wyborów w sprawach, które są dla nich ważne

 

 

Możliwości edukacyjne osób z niepełnosprawnością intelektualną w stopniu umiarkowanym,znacznym, głębokim

 

Sfery rozwoju

Uczniowie z umiarkowaną niepełnosprawnością intelektualną

Uczniowie ze znaczną niepełnosprawnością intelektualną

Uczniowie z głęboką niepełnosprawnością intelektualną

Czynności orientacyjno - poznawcze

·         często spostrzeganie niedokładne,

       wolne

·         zazwyczaj dominuje uwaga mimowolna

·         często słaba koncentracja uwagi, wąski jej zakres

·         często pamięć nietrwała, głównie mechaniczna

·         myślenie konkretno-obrazowe

·         brak zdolności dokonywania operacji logicznych

·         trudności w tworzeniu pojęć abstrakcyjnych

·         mowa z częstymi wadami, ubogie słownictwo

·         często spostrzeganie niedokładne, wolne

·          zazwyczaj uwaga mimowolna, skupiona jedynie na silnych bodźcach

·         zazwyczaj słaba trwałość uwagi

·         pamięć krótkotrwała, bardzo ograniczona

·         mowa z bardzo częstymi wadami, zdania proste dwuwyrazowe

·         inteligencja sensoryczno -motoryczna

·         bardzo często występują duże zróżnicowania, od braku percepcji, uwagi mimowolnej i pamięci do cząstkowego ich występowania

·          często mowa jest nieartykułowana,

 pojawiają się dźwięki, czasem wyrazy

Procesy emocjonalno- motywacyjne

·         widoczne potrzeby społeczne

·         intuicyjne uczucia moralne

 

 

 

 

 

 

·         widoczne potrzeby społeczne

·         częste zaburzenia zachowania

·         intuicyjne uczucia moralne

·         oznaki przywiązania do osób i rzeczy

·         proste emocje zadowolenia, niezadowolenia

·         często wyrażanie emocji gestami, mimiką

·         przywiązanie do osób

·         częste wahania nastroju

Rozwój społeczny

·         bardzo często widoczne potrzeby kontaktów społecznych

·         na ogół samodzielność w obsłudze

·         mogą wykonywać proste prace domowe i zarobkowe

·         rozumieją proste sytuacje społeczne

·         na ogół potrafią wyrazić swoje potrzeby

·         na ogół potrafią porozumiewać się i współpracować z innymi

·         osoby często samodzielne w załatwianiu potrzeb fizjologicznych i poruszaniu się w bliskiej okolicy

·         rozumieją proste sytuacje

·         wykonują proste prace domowe

·         potrafią porozumiewać się w prostych sprawach

·         prawie całkowity brak czynności regulacyjnych( życie chwila bieżącą)

·         nie potrafią samodzielnie dbać o swoje bezpieczeństwo

·         mogą nauczyć się prostych nawyków

Bariery w edukacji

Jako osoby dorosłe nie przekraczają poziomu umysłowego 8- 11 letniego dziecka, a dojrzałość społeczna osiąga poziom 10- latka

 

 

Wymagają w życiu wsparcia i ograniczonej pomocy

Jako osoby dorosłe nie przekraczają poziomu umysłowego 6- letniego dziecka, a dojrzałość społeczna osiąga poziom 7-8 latka

 

 

Wymagają w życiu wsparcia i znacznej pomocy

Jako dorosłe osoby nie przekraczają poziomu umysłowego 3-letniego dziecka, a dojrzałość społeczna osiąga poziom 4 – latka

 

 

Wymagają w życiu całkowitej pomocy

*Źródło:

- J. Lausch-Żak „Dzieci głębiej upośledzone umysłowo”, pod red. I. Obuchowskiej, 

  „Dziecko niepełnosprawne”

- J. Kostrzewski „Charakterystyka osób upośledzonych umysłowo” w „Upośledzenie umysłowe – Pedagogika” pod red. K. Kirejczyka 

Różnice w uregulowaniach prawnych dotyczących osób z niepełnosprawnością intelektualną

 

Zagadnienia

Uczniowie z lekkim upośledzeniem umysłowym

Uczniowie z umiarkowanym, znacznym upośledzeniem umysłowym

Uczniowie z głębokim upośledzeniem umysłowym

Podstawa programowa

Podstawa programowa kształcenia ogólnego

(taka sama jak w szkołach ogólnodostępnych)[1]

1. Podstawa programowa kształcenia ogólnego uczniów z upośledzeniem umysłowym w stopniu umiarkowanym, znacznym w szkole podstawowej i gimnazjum[2];

2. Podstawa programowa  kształcenia ogólnego dla szkół specjalnych przysposabiających do pracy dla uczniów z upośledzeniem umysłowym w stopniu umiarkowanym lub znacznym oraz dla uczniów z niepełnosprawnościami sprzężonymi[3]

     Nie ma

Programy nauczania

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

Szkolne zestawy programów nauczania składające się z:

1.        programów wybranych z wykazu MEN

2.        programów wybranych z wykazu MEN i zmodyfikowanych przez nauczycieli

3.        Programów własnych nauczycieli

 

 

      Nie ma

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 Nie ma

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

Ocenianie

 

 

 

 

 

 

 

Ocenianie zewnętrzne

 

 

 

 

I etap edukacji – ocena opisowa

Pozostałe etapy -

ocena w obowiązującej skali ocen

 

 

 

Sprawdzian po VI klasie,

egzamin gimnazjalny

 

Na wszystkich etapach edukacji ocena opisowa

 

 

 

 

 

 

 Nie ma

Nie ma

 

 

 

 

 

 

 

Nie ma

Ramowe plany nauczania

I etap – kształcenie wczesnoszkolne

Pozostałe etapy -nauczanie przedmiotowe

( takie same przedmioty jak w szkołach ogólnodostępnych)

I etap- kształcenie zintegrowane

Pozostałe etapy –kształcenie przedmiotowe

( inne przedmioty nauczania niż w szkole ogólnodostępnej)

Nie ma

Świadectwa promocyjne i  świadectwa ukończenia szkoły

Takie same jak w szkole ogólnodostępnej

Inne

Nie ma

1(Rozporządzenie MEN z dnia 23 XII 2008r.)

2(Rozporządzenie MEN z dnia 23 XII 2008r.)

3( Rozporządzenie MEN z dnia 23 XII 2008r.)

Ocena funkcjonowania ucznia z niepełnosprawnością intelektualną w stopniu umiarkowanym, znacznym lub głębokim

Ocena funkcjonowania ucznia z niepełnosprawnością intelektualną w stopniu umiarkowanym, znacznym, głębokim powinna obejmować:

·         Obserwację zachowania ucznia w różnych sytuacjach zadaniowych i społecznych.

Obserwacja ucznia z umiarkowana lub znaczną niepełnosprawnością może być prowadzona przez dłuższy okres czasu, np. przez 1 miesiąc od chwili przyjęcia ucznia do placówki, zanim zacznie się oceniać funkcjonowanie ucznia, z wykorzystaniem różnych narzędzi diagnostycznych.

Dla uczniów głęboko niepełnosprawnych intelektualnie( zgodnie z Rozporządzeniem MEN z 30 I 1997 roku) prowadzi się przez cały okres pobytu w placówce- zeszyty obserwacji, do których wpisuje się informacje dotyczące

  1. zmian w zakresie dużej motoryki( postawa, lokomocja, koordynacja ruchów);
  2. zmian w zakresie małej motoryki( koordynacja ruchów rąk, koordynacja wzrokowo- ruchowa, manipulacja);
  3. napędu- aktywności nie kierowanej( własnej);
  4. koncentracji uwagi( podczas aktywności spontanicznej, w zabawie, w zadaniu; czas koncentracji;
  5. współdziałania( w różnych sytuacjach; czas współdziałania);
  6. opanowanie nowych umiejętności( tempo, trwałość, stopień trudności);
  7. dominującego nastroju i emocji;
  8. gotowości do kontaktów( rodzaje, kierunki);
  9. umiejętności w zakresie samoobsługi;
  10. udziału w czynnościach porządkowych;
  11. zachowań trudnych( opis tych zachowań oraz sytuacji, w których występują, reakcje nauczyciela, zmiany w zachowaniu.

Zeszyt obserwacji prowadzony jest odrębnie dla każdego uczestnika zajęć rewalidacyjno – wychowawczych.

·         Rozmowa z rodzicami ( opiekunami) ucznia

Warunkiem powodzenia edukacji jest nawiązanie współpracy z rodziną ucznia. Zgodnie z zapisami wynikającymi z „Podstawy programowej kształcenia ogólnego dla uczniów z upośledzeniem umysłowym w stopniu umiarkowanym lub znacznym w szkołach podstawowych i gimnazjach”(Rozporządzenie MEN z dnia 23 XII 2008.) oraz „Podstawy programowej dla szkół specjalnych dla uczniów z upośledzeniem umysłowym w stopniu umiarkowanym lub znacznym oraz dla uczniów z niepełnosprawnościami sprzężonymi”( Rozporządzenie MEN z dnia 23 XII 2008.) rodzice są uczestnikami procesu edukacji.

 Biorą oni udział w ocenie funkcjonowania dziecka i tworzeniu indywidualnego programu edukacyjnego, a także w miarę możliwości w realizowaniu pewnych jego elementów w domu. To rodzice znają najlepiej własne dziecko, najlepiej je rozumieją, znają ich mocne i słabe strony, to oni je wychowują i za nie odpowiadają.

 Przez wiele lat nauczyciele, wychowawcy z placówek oświatowych przeprowadzali wywiady środowiskowe w domach uczniów. Obecnie preferuje się indywidualną rozmowę z rodzicami w miłej atmosferze, przy herbacie, w możliwie najbardziej kameralnych warunkach na terenie szkoły. Jeśli rodzice wyrażą zgodę, możemy odwiedzić ucznia w domu.

        W sytuacjach, gdy mamy obawy dotyczące funkcjonowania dziecka w rodzinie, warunków życia ucznia

        prosimy o pomoc opiekę społeczną, ewentualnie policję.

·         Szczegółowa analiza dokumentów ucznia

Bardzo ważna jest wnikliwa analiza orzeczenia Poradni Psychologiczno – Pedagogicznej o potrzebie kształcenia specjalnego albo o potrzebie zajęć rewalidacyjno-wychowawczych i zawartych w niej zaleceń.

Dodatkowymi dokumentami mogą być opinie, oceny funkcjonowania dziecka, wykonane w innych placówkach ( przedszkola, ośrodek wczesnej interwencji, ośrodek wczesnego wspomagania rozwoju dziecka, inna szkoła), karty zdrowia dziecka, wyniki badań psychologicznych dokonanych przez psychologów w innych placówkach, dodatkowe dokumenty dostarczone przez rodziców.

  • Badanie diagnostyczne

Do ustalania oceny poziomu rozwoju i funkcjonowania uczniów przydatne mogą być różnorodne narzędzia diagnostyczne opisane w literaturze i często stosowane w szkołach specjalnych.

Popularnym narzędziem diagnostyczno- oceniającym jest Inwentarz H.C Gunzburga do oceny postępów w rozwoju społecznym, stanowiący zarazem podstawę planowania pracy w zakresie rehabilitacji społecznej dla wszystkich stopni upośledzenia umysłowego. Sfery wyodrębnione w inwentarzu to:

Ø       Obsługiwanie siebie

Ø       Komunikowanie się

Ø       Zajęcia

Ø       Uspołecznienie

 Coraz większe zainteresowanie nauczycieli zyskuje Profil Psychoedukacyjny E. Schoplera i innych autorów, opracowany w USA dla terapii i edukacji dzieci autystycznych, mających zaburzenia w komunikacji. Test PEP dostarcza informacji o rozwoju dziecka w zakresie:

Skali zachowań:

Ø       Nawiązywanie kontaktów

Ø       Zainteresowanie przedmiotami

Ø       Reakcja na bodźce

Ø       Mowa

Skali rozwoju:

Ø       Naśladowanie

Ø       Percepcja

Ø       Motoryka mała

Ø       Motoryka duża

Ø       Koordynacja wzrokowo- ruchowa

Ø       Czynności poznawcze

Ø       Komunikacja, mowa czynna

 W szkołach i placówkach specjalnych wykorzystywany jest również Oregoński Program Rehabilitacji dla Dzieci Niewidomych i Słabo widzących - Inwentarz Umiejętności i Sprawności, podzielony na następujące sfery:

Ø       Funkcje poznawcze

Ø       Motoryka mała

Ø       Motoryka duża

Ø       Komunikacja

Ø       Socjalizacja

 

Dużą pomocą dla nauczycieli jest również Profil osiągnięć ucznia- Jacka Kielina, podzielony na następujące skale obserwacyjne:

Ø       Percepcja wzrokowa

Ø       Percepcja słuchowa

Ø       Duża motoryka

Ø       Mała motoryka

Ø       Koordynacja wzrokowo – ruchowa

Ø       Rozwój społeczny

Ø       Mowa bierna

Ø       Mowa czynna

Ø       Naśladownictwo

Ø       Funkcje poznawcze

Ø       Samodzielność

Dla uczniów ze znaczną i głęboką niepełnosprawnością intelektualną, często wykorzystywanym narzędziem jest Karta Okresowego Zapisu Funkcjonowania Dziecka w opracowaniu Krystyny Mrugalskiej, Zofii Pakuły na podstawie kwestionariusza Les Amis de Karen z podziałem na następujące obszary:

Ø       Napięcie i zakres ruchu

Ø       Sprzęt ( oprzyrządowanie)

Ø       Odpoczynek dowolny

Ø       Odżywianie

Ø       Chwytanie – Manipulacja

Ø       Kontrola zwieraczy

Ø       Toaleta, Ubieranie się

Ø       Funkcjonowanie zmysłów

Ø       Mowa- Komunikowanie się

Ø       Uspołecznienie

Ø       Zachowania i reakcje emocjonalne

Ø       Inteligencja

Ø       Charakterystyka aktywności

Ø       Stan zdrowia

Ø       Reakcje słuchowe

Ø        Reakcje smakowe i węchowe

Ø       Dotyk

Ø       Wzrok

Coraz częściej opracowywane są w szkołach różne narzędzia, przeznaczone do własnego użytku, takie jak: Arkusze obserwacyjne, Bilanse umiejętności i wiadomości, Wielospecjalistyczne oceny funkcjonowania ucznia

Zespoły nauczycieli, które opracowują te narzędzia biorą pod uwagę zarówno stopień niepełnosprawności intelektualnej, ale także środowisko, w jakim znajduje się placówka oświatowa i w jakim wychowuje się uczeń, bazę szkoły itp.

Z moich obserwacji wynika, że najczęściej dokonywany jest podział na następujące sfery rozwoju:

Ø       Komunikacja

Ø       Uspołecznienie

Ø       Samodzielność

Ø       Funkcje poznawcze

Ø       Mała motoryka

Ø       Duża motoryka

 Pozwolę sobie w tym miejscu na bardzo ważna uwagę. Wszyscy nauczyciele, uczący osoby z niepełnosprawnością intelektualną powinni doskonale znać psychologię rozwojową dziecka, normy rozwoju psychoruchowego małego dziecka.

 Wielospecjalistyczna ocena poziomu funkcjonowania ucznia powinna być dokonywana na danym etapie edukacyjnym, nie rzadziej niż raz w roku, przez nauczycieli i specjalistów pracujących z uczniem, zgodnie z „Podstawa programową…”z dnia 23 XII 2008 r., jak również zgodnie z Rozporządzeniem MEN z dnia 18 I 2005 w sprawie warunków organizowania kształcenia, wychowania i opieki dla dzieci i młodzieży niepełnosprawnych oraz niedostosowanych społecznie w specjalnych przedszkolach, szkołach oddziałach oraz w ośrodkach”

Oceny funkcjonowania ucznia powinien dokonywać cały zespół nauczycieli i specjalistów, pracujących z osobą z niepełnosprawnością intelektualną w stopniu umiarkowanym, znacznym lub głębokim.

Spotkania zespołu ( popularnie nazywanego w naszych szkołach teamem), powinny odbywać się systematycznie, np. 1 raz w miesiącu, 1 raz na 2 miesiące, a także w sytuacjach, wymagających podjęcia natychmiastowej interwencji całego zespołu. Podczas tych spotkań omawiane są postępy ucznia, trudności występujące podczas realizacji zajęć; zespół podejmuje decyzję w sprawie objęcia ucznia dodatkowym wsparciem, zajęciami rewalidacyjnymi, a także dokonuje modyfikacji indywidualnego programu edukacyjnego.

 Wielospecjalistyczna ocena funkcjonowania ucznia jest podstawą opracowania i modyfikowania indywidualnego programu edukacyjnego określającego zakres zintegrowanych oddziaływań wszystkich nauczycieli i specjalistów, uczących ucznia oraz rodzaj zajęć rewalidacyjnych prowadzonych z uczniem, zgodnie z jego indywidualnymi potrzebami edukacyjnymi i możliwościami psychofizycznymi. Wszyscy nauczyciele, uczący danego ucznia realizują jego indywidualny program edukacyjny.

 Wzór indywidualnego programu edukacyjnego

INDYWIDUALNY PROGRAM EDUKACYJNY NA ROK SZKOLNY…….

Imię i nazwisko ucznia:

Data urodzenia:

Adres:

PESEL:

Telefon:

Etap edukacji:

Klasa:

Wychowawca :

 

Najważniejsze informacje o uczniu:

( na podstawie obserwacji, analizy orzeczenia, wywiadu z rodzicami, wielospecjalistycznej oceny funkcjonowania ucznia)

  • Stopień upośledzenia umysłowego…………….

 

  • Stan zdrowia ucznia,……………………..

 

  • Szczególne zalecenia medyczne,( w tym czy uczeń jest oprotezowany, czy otrzymuje leki, mające wpływ na jego funkcjonowanie, na co szczególnie należy zwrócić uwagę, by w pełni zapewnić bezpieczeństwo uczniowi)………………

 

  • Nastroje ucznia………………………………..

 

  • Współpraca w grupie…………………………….

 

  • Jak się komunikuje z otoczeniem……………………………………..

 

  • Zakres samoobsługi…………………………………..

 

  • Mocne strony ucznia…………………………..

 

  • Metody i techniki zalecane w pracy z uczniem…………………………….

 

  • Szczególne środki dydaktyczne, które powinny być wykorzystywane z uczniem……………………………………………………………..

 

  • Zalecane formy pracy z uczniem…………………………..

 

  • Dodatkowa pomoc i wsparcie dla ucznia…………………..

 

  • Zalecenia PP-P zawarte w orzeczeniu nr …………………………

I Komunikacja

Cele główne

Cele szczegółowe( zadania)

Uwagi o realizacji

 

 

 

 

 

II Socjalizacja( Uspołecznienie)

Cele główne

Cele szczegółowe( zadania)

Uwagi o realizacji

 

 

 

 

III Samodzielność

Cele główne

Cele szczegółowe( zadania)

Uwagi o realizacji

 

 

 

 

IV Funkcje poznawcze

Cele główne

Cele szczegółowe ( zadania)

Uwagi o realizacji

 

 

 

 

V Mała motoryka

Cele główne

Cele szczegółowe( zadania)

Uwagi o realizacji

 

 

 

 

VI Duża motoryka

Cele główne

Cele szczegółowe( zadania)

Uwagi o realizacji

 

 

 

 

 

 

 

Zajęcia rewalidacyjne, jakimi objęty jest uczeń( niepełnosprawny intelektualnie w stopniu umiarkowanym lub znacznym):

 

Rodzaj zajęć rewalidacyjnych

Imię i nazwisko prowadzącego zajęcia

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

Program opracował i realizuje następujący zespół nauczycieli, wychowawców i specjalistów

 

Imię i nazwisko

       Podpis

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

   ……….., dnia……………                   Podpis rodziców ( opiekunów)

 

 

MODYFIKACJA PROGRAMU:

( może dotyczyć tylko niektórych sfer rozwoju)

Data………………

 

Samoobsługa

Cele główne

Cele szczegółowe( zadania)

Uwagi o realizacji

 

 

 

 

Motoryka Duża

Cele główne

Cele szczegółowe ( zadania)

Uwagi o realizacji

 

 

 

 

 

 

 

 

Podpisy członków zespołu                                                                           Podpis rodziców( opiekunów)

realizującego program

  1. ………….
  2. …………….
  3. …………

 

Indywidualny program zajęć rewalidacyjnych

( dla uczniów z umiarkowaną lub znaczną niepełnosprawnością intelektualną)

załącznik nr… do indywidualnego programu edukacyjnego

Czyli będzie 3,4,5 załączników do programu indywidualnego w zależności od ilości zajęć specjalistycznych, w których uczestniczy uczeń

Specjalista powinien przekazać podczas spotkania zespołu uwagi do indywidualnego programu, które nauczyciele powinni włączyć do indywidualnego programu

 

Indywidualny program zajęć rewalidacyjnych                  

( wpisać rodzaj zajęć) …………………………………… na rok szkolny

…………….

Imię i nazwisko ucznia…………….

Etap Edukacyjny…………….

Klasa ………..

Nauczyciel prowadzący zajęcia……………..

Sfera rozwoju

Cele główne

Cele szczegółowe

 ( zadania)

Procedury osiągania celów

( metody, techniki pracy, szczególne środki dydaktyczne, formy pracy

Uwagi o realizacji

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

Podpis nauczyciela

  

Modyfikacja programu

 

Data………..

 

Obszar

Cele główne

Cele szczegółowe

( zadania)

Procedury osiągania celów

( metody, techniki pracy, szczególne środki dydaktyczne i formy pracy)

Uwagi o realizacji

 

 

 

 

 

 

 

Podpis nauczyciela

 

 

Program zajęć rewalidacyjnych piszemy indywidualnie a nie dla grupy uczniów, powinien on stanowić załącznik do programu indywidualnego

Do podpisu rodzicom dajemy spięty plik programów, ale podpis składają tylko na jednym dokumencie

 

Bibliografia

·         „ABC konstruowania indywidualnych programów edukacyjnych”, MSCDN, 2007

·          L. Klaro – Celej ( red) „Poszukiwanie, odkrywanie, doświadczanie” PSOUU 2008

·         J. Lausch-Żak „Dzieci głębiej upośledzone umysłowo”, pod red. I. Obuchowskiej, 

           „Dziecko niepełnosprawne w rodzinie” WSiP, 2005r.

·         J. Kielin „ Profil osiągnięć ucznia” GWP, 2002r.

·         J. Kostrzewski „Charakterystyka osób upośledzonych umysłowo” w „Upośledzenie umysłowe –     

        Pedagogika” pod red. K. Kirejczyka, PWN, 1981  

·         „Rewalidacja”, czasopismo dla nauczycieli i terapeutów 1(7) 2000, CMPP-P

·         E. Schopler, M.Lansing, L.Waters, L.M.. Marcus, „Zindywidualizowana ocena i terapia dzieci autystycznych i z zaburzeniami w rozwoju”, Stowarzyszenie Pomocy Osobom Autystycznym Gdańsk, 1997r.,tom I „Profil Psychoedukacyjny”

·         T. Witkowski „ By podnieść poziom społecznego funkcjonowania osób z upośledzeniem umysłowym”, FŚCEDS, 1996

Drukuj | Wyślij znajomym | Zgłoś błąd w artykule
Autor wiadomości: Ewa Krawczyk | Data: 2010-03-26 15:10
Ilość wyświetleń 52843

Copyright @ 2010 Urząd m.st. Warszawy Biuro Edukacji i Poradnia TOP

Administrator: mail | Archiwum | Mapa serwisu